طبقهء بيست و يكم 1 . مير محمدباقر داماد . معروفتر از آن است كه نيازمند به معرفى باشد . پس از حملهء مغول ، به عللى كه فعلًا بر من روشن نيست جز در فارس حوزهء علمى قابل توجهى به چشم نمىخورد . البته در هرات و سمرقند و جاهاى ديگر احياناً افرادى بوده‌اند ولى حوزهء گرم ظاهراً منحصر به شيراز بوده است . متأسفانه حوزهء شيراز فوق العاده خصلت جدلى دارد . در طول تقريباً دو قرن و نيم ، بيشتر كوششها صرف مجادلات مىشده است ؛ بر گفته‌هاى يكديگر شرح و حاشيه مىنوشته‌اند و بر آن حاشيه‌ها نيز حواشى ديگر و همچنين حاشيه بر حاشيه . . . در عين حال دورهء شيراز دورهء آمادگى بوده است . در زمان شاه عباس كبير با طلوع افرادى مانند ميرداماد و شيخ بهايى و ميرفندرسكى ، اصفهان مركز علوم عقلى اسلامى گشت - به طورى كه شخصى مانند صدرالمتألهين از وطنش شيراز مهاجرت مىكند و براى كسب فيض به اصفهان مىآيد - همچنانكه با مهاجرت علماى جبل عامل از قبيل محقق كركى به ايران ، حوزه‌اى بسيار عالى فقهى در اصفهان تشكيل شد . از مشخصات حوزهء فلسفى اصفهان اين است كه ديگر از آن بحث و جدل‌ها كه غالباً كم فايده بود خبرى نيست . فلسفه به وسيلهء ميرداماد رنگ و بوى ديگرى مىگيرد كه اكنون جاى بحث آن نيست . ميرداماد اگر از حكماى طراز اول اسلامى به شمار نرود ، لااقل در طراز دوم هست . وى علاوه بر اينكه فيلسوف بود ، فقيه و رياضى دان و اديب و رجالى هم بود . روى هم رفته مردى جامع بود و خود را « معلم ثالث » مىخواند . وى حوزهء درس باشكوه و گرم و پربركتى تشكيل داد . ما در طبقهء بيست و دوم بعضى از شاگردان او را معرفى خواهيم كرد . درست معلوم نيست كه ميرداماد تحصيلات فلسفى خويش را چگونه و نزد چه كسانى انجام داده است . اساتيد او را كه شمرده‌اند عبارتند از : شيخ عبد العالى كركى ، سيد نورالدين عاملى ، تاج الدين حسين صاعد طوسى ، فخرالدين استرآبادى سماكى . سه نفر اول اهل معقول نبوده ، استاد منقول مير بوده‌اند . تنها شخص اخير است كه اهل معقول بوده است . آقاى سيدعلى بهبهانى در مقاله‌اى كه تحت عنوان « فلسفه و شرح حال و نقد